بعد از ظهر چهارشنبه ۱۸ بهمن برنامه طبق ساعت مقرر با سرآغاز و خیر مقدم بابک امین تفرشی، سردبیر ماهنامه نجوم، آغاز شد. سالن فرهنگسرای هنر(ارسباران)، محل برگزاری اغلب برنامه های ماهنامه نجوم، با حضور بیش از ۲۵۰ نفر پر از علاقه‌مندان به نجوم و کیهان‌شناسی بود. افرادی که مشتاقانه آماده شنیدن سخنرانی‌ها بودند، و این خود جای بسیار خوشحالی دارد که نجوم در میان ایرانیان چنین در حال ترویج است.

پس از سرآغاز پوریا ناظمی سخنرانی کوتاه و مفید خود را شروع کرد، او به اهمیت مشاهده آسمان و شناخت حاصل که درک ما را از عالم بسیار افزوده اشاره کرد، سپس به سراغ مشاهده آسمان از فضا رفت و تلسکوپ فضایی هابل که نقش انکار ناپذیر آن را در شناخت عالم می دانیم را معرفی کرد؛ از تاریخچه هابل، ابزار، ماموریت های تعمیر تا نقش بسیار ارزنده هابل و مختصری هم درباره آینده این تلسکوپ و دیگر تلسکوپ های جدید که در آینده در فضا فرار می گیرند.

سپس دکتر منصور وصالی، مدیر شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران و عضو تحریریه ماهنامه نجوم، برای دعوت از دکتر بهرام مبشر، آمدند و ایشان نیز سخنانی در رابطه با شخصیت دکتر مبشر و خاطراتی از دوران هم کلاسی با او در دبیرستان، را بیان کردند.
دکتر مبشر مانند سخنرانی خای قبلی خود در سفر های قبلی به ایران با شوق فراوان به صحنه آمدند و با چند شوخی کوتاه و ابراز علاقه از اینکه در بین منجمان ایرانی قرار دارند سخنرانی خود را شروع کردند. ابتدا سوالات مهم و مطرح در جامعه کیهان شناسی را بیان کردند تا موضوع سخنرانی کامل مشخص شود. سوالاتی اساسی که شاید در ذهن بسیاری از ما وجود داشته باشند، مانند چگونگی خلقت، انفجار بزرگ، انبساط جهان، آینده جهان، آیا جهان باز است یا بسته و...

ابتدا برای درک بهتر مطلب از مفاهیم پایه و مورد استفاده در استنتاج ها شروع نمودند؛ قوانینی مانند ثابت هابل و چگونگی به دست آوردن معادله آن، همچنین توضیح در مورد نمودار آن و نتایجی که از آن به دست می‌آید، توضیح در مورد ثابت کیهان‌شناختی اینشتین، بیان ساده خاصیت دوپلر و چگونگی به‌دست آوردن فاصله و سرعت کهکشان ها از ما و اشاره به نکاتی اساسی و تفاوت آنچه که می‌بینیم و حقیقت اصلی کیهان.
به گفته او کیهان شناسی امروزه از حالت فلسفی بیرون آمده و در پی آن است که با مشاهدات و محاسبات به پرسش های ما درباره جهان پاسخ دهد. او به ابرنواختر ها که ابزاری دقیق برای محاسبات هستند اشاره کرد و اطلاعات جامعی از روش های محاسبه و کاربرد آنها در اختیار حضار گذاشت، همچنین بر این موضوع تاکید کرد که برای دیدن مدل هندسی جهان باید که عقب برگردیم تا بتوانیم مدل های خود از جهان را دقیق تر و آینده را بهتر توصیف کنیم.

نکته ای جالب در سخنان او این بود که ابرنواختر ها نه تنها امروزه برای محاسبات بسیار ارزشمند هستند بلکه حیات را نیز می توان از آنها دانست زیرا با انفجار خود، عناصر سنگین مانند کربن و ... را در فضا پخش می کنند و با رسیدن آنها به کره ای مانند زمین، حیات می تواند رشد کند. همچنین روش یافتن ابرنواختر ها را توضیح دادند که موضوع جنبی جالبی به‌شمار می‌رفت.
دکتر مبشر نشان داد که چگونه با بررسی و محاسبه ابرنواخترها، قانون هابل و نسبیت می‌توان وضع کیهان که آیا باز است یا بسته را تحلیل کرد و آنها را با نمودارهایی نشان داد که حاکی از آینده کیهان است، همچنین نشان داد که چه رابطه ای میان انبساط و میزان ماده موجود در عالم است، اینکه اگر سرعت انبساط کم باشد، نشان از ماده زیاد در کیهاناست و برعکس یا شاید همه چیز بر اساس دیگر عوامل مانند غبار یا ... تغییر می کنند.

او سپس با تاکید بر مشاهده در امواج و طیف های متفاوت بیان کرد که شناخت بهتر در گرو مشاهده در امواج و طیف های مختلف است. سپس نوبت به معرفی پارامترهای اصلی و نتایج حاصل از رابطه‌های ریاضی رسید تا مسئله آینده عالم و اتفاقات به گونه ای بهتر قابل درک باشند. از اینجا او به اسرارآمیزترین بحث کیهان شناسی امروز رسید: وجود انرژی تاریک با اثری چشمگیر با میهان اما با ماهیتی کاملا ناشناخته. این انرژی با اثری ضد گرانش در ابتدانی کیهان سبب تشدید انبساط شده و پس از دوره ای که اثر آن کم شده دوباره افزایش پیدا کرده است و کیهان را شتابان منبسط می کند.

او افزود که شناخت هر چه بهتر انرژی تاریک در شناخت آینده کیهان بسیار اساسی و مهم است و به پروژه JDEM: Joint Dark Energy Mission تا سال ۲۰۱۵ اشاره کردند که مربوط به تحقیق در مورد انرژی تاریک است. دکتر مبشر سخن خود را با این جمله پایان بخشید که تا چند سال آینده حرف های جدید تری را برای گفتن خواهند داشت که شاید حتی این یافته ها را نیز رد کند یا تعمیم دهد و شناخت کامل‌تری را از عالم در اختیار ما گذارد. به نظر می‌رسد که کیهان شناسی در پویاترین و انقلابی‌ترین دوران خود به سر می‌برد.

 

ماهنامه نجوم به زودی فیلمی از این سخنرانی را برای علاقه‌مندان کیهانی‌شناسی اراپه می‌کند.

عقربه های ساعت عدد ۹ را نشان می دهند. صبح یک روز سرد زمستانی است. بادی که وزیدن گرفته , پلاکاردهای سردر یکی از ساختمانهای دانشگاه بین المللی قزوین را به حرکت درآورده است.در این سرما جمعی در فضای گرم و صمیمی دانشکده فیزیک مشغول گفتگو هستند. عده‌ای در راهروی ورودی به انتظار دوستان قدیمی ایستاده‌اند. صدایی همه را به آغاز گردهمایی‌ای پربار دعوت می‌کند.

یازدهمین گردهمایی پژوهشی نجوم کشور ۱۸ و ۱۹ بهمن در سالن آمفی تئاتر دانشکده فیزیک دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین، مطابق سالهای قبل زیر نظر انجمن نجوم ایران(www.asi.ir)، برگزار شد. برای این همایش ۴۲ مقاله به دفتر دبیرخانه ارسال شد که از این میان ۱۹ مقاله به صورت پوستر و سایر مقالات به صورت سخنرانی ارائه شدند. در همایش امسال که پر بارتر از هرسال برگزار شد ۶۵ نفر از بهترین و شناخته‌شده‌ترین پژوهشگران نجوم , اخترفیزیک و کیهانشناسی کشور حضور داشتند. البته در این میان جای خالی مقاله‌ّهایی از اساتیدی چون دکتر ثبوتی , دکتر منصوری , دکتر ریاضی، دکتر راهوار، دکتر صمیمی و سایر پژوهشگرانی که سالهای گذشته در این همایش حضور داشتند احساس می شد. علی کوهپایی ( دانش آموز سال سوم دبیرستان و برنده جشنواره خوارزمی سال ۸۵ ) جوان‌ترین پژوهشگر این همایش بود که مقاله خود را در رابطه با جستجوی ستارگانی که هم زمان و هم‌مکان با خورشید متولد شده‌اند, به صورت پوستر ارائه کرد. دانشگاه امام خمینی قزوین نخستین میزبان این گردهمایی پس از مرکز تحصیلات تکمیلی زنجان بود. امید است در سالهای آینده سایر دانشگاهای کشور نیز پذیرای جمع گرم پژوهشگران نجوم کشور باشند.

گردهمایی امسال با خوشامدگویی گرم دکتر پورمحمد دبیر این همایش و دکتر زندیه معاون پژوهشی دانشگاه بین المللی قزوین آغاز شد. سپس دکتر قنبری، رییس انجمن نجوم ایران، با ذکر فعالیت های انجمن در طول این یک سال به تقدیر و تشکر از برگزارکنندگان و شرکت کنندگان در این گردهمایی پرداخت. او همچنین خبر از احداث افلاک نمای نیشابور، بزرگترین افلاک نمای کشور، داد.

دکتر عجب شیری زاده اولین پژوهشگری بود که مقاله خود را اراپه کرد؛ مقاله‌ای درباره رهاوردهای علمی گرفت کلی خورشید در ۹ فروردین ۱۳۸۵.دکتر عجب شیری زاده به همراه گروه پژوهشی خود ( که از ۲۵ سال پیش تاکنون در زمینه پدیده های خورشیدی فعالیت کرده‌اند) این بار مصر را مقصد سفر قرار داد تا شاهد گرفت کامل ۴ دقیقه ای از این کشور باشد. بامداد ۹ فروردین گروه ایشان در مرکز هواشناسی مصر در ۱۰ کیلومتری مرز لیبی مستقر شدند و به ثبت مراحل گرفت و بررسی تاج خورشیدی در زمان گرفت کامل پرداختند.تاج قسمتی از جو خورشید است که دارای چگالی نسبتا کمی است. در حالی‌که دما سطح خورشید تا ۶۰۰۰ درجه سانتیگراد می‌رسد,دمای در بخشهای بالایی فام سپهر و سپس تاج به شدت افزایش می یابد و تا یک دو میلیون درجه سانتی‌گراد می‌رسد. به این پدیده که دلایل قطعی آن هنوز مشخص نیست گرمایش تاج می گویند. دکترعجب شیری زاده در سخنرانی خود پس از بیان عللی برای این پدیده عکسهایی از کشور مصر و آثار باستانی این کشور پخش کرد.

مقایسه الگوریتم های یافتن تهی جاها (void) در ساختار بزرگ مقیاس عالم موضوع مقاله ای بود که دکتر اربابی به ارائه آن پرداخت. علارغم گذشت نزدیک به ۳۰ سال از نخستین کشف تهی‌جاها هنوز تعریف دقیقی از آنها که مورد پذیرش همه کیهان شناسان باشد وجود ندارد، زیرا در مکانهایی که در الگوریتم ها ابتدا تهی به نظر می رسند ممکن است کهکشانهای کم نور و کوتوله ای وجود داشته باشند که با امکانات کنونی قادر به دیدن آنها نیستیم. تهی جاها بزرگترین ساختارهایی هستند که در عالم یافت شده اند و بخش مهمی از ساختار بزرگ مقیاس عالم راتشکیل می دهند. برای دست یافتن به تعریف دقیقی از آنها نیاز به بررسی الگوریتم ها و نقشه هایی است که تا کنون از آنها تهیه شده اند . طرح پژوهشی دکتر اربابی از مرکز پژوهشهای بنیادی واقع در تهران و گروه او در دانشگاه فردوسی مشهد بازسازی آماری الگوریتم ها در یک نقشه واحد و به‌دست آوردن تعریف جامعی برای این مکان های ناشناخته بود. دکتر اربابی در پایان به اختصار درباره سایر پروژه های خود و اهداف آنها صحبت کرد.

پس از این بخش در اولین زمان پذیرایی و تنفس رسید شرکت کنندگان از پوسترها بازدید کردند. سپس دومین جلسه با سخنرانی دکتر بهمن آبادی از دانشگاه صنعتی شریف در رابطه با فعالیت های رصدخانه البرز ( نخستین رصدخانه پرتوهای گامای کشور ) شروع شد.این رصدخانه با همت دکتر صمیمی, دکتر بهمن آبادی, دکتر خاکیان و جمعی از اساتید و دانشجویان بر پشت بام دانشکده فیزیک این دانشگاه احداث شده است و به بررسی آماری ذرات دارای انرژی گاما می‌پردازد. دکتر بهمن آبادی توضیحاتی در رابطه با دلایل احداث و شیوه رصد پرتوهای گاما در این رصدخانه داد.در نهایت او نتایج حاصل از این رصدها را در ۳ بخش اراپه کرد: ۱-بررسی اثر میدان مغناطیسی زمین روی ذرات گاما ۲-یافتن عللی برای ناهمسانگردی پرتوهای گاما ۳- بررسی چشمه های ایگرتEGRET.

سخنران دوم دکتر حامدی وفا از دانشگاه زنجان بود که مقاله خود را در زمینه تفکیک و ردیابی ساختارهای سطح خورشید در تصاویر با توان تفکیک بالا و قطعه بندی این تصاویر ارائه کرد. تفکیک ساختارها در تصاویر رصدی را, قطعه بندی تصویر (Image segnement) می‌گویند. تاکنون دو روش برای قطعه بندی تصاویر خورشید پیشنهاد شده اند: ۱- روش " گسترش مرز " که به بررسی تحول لکه های خورشیدی از تولد تا مرگ می‌پردازد. ۲-روش " تعیین محل تغییر تقعر " این روش اولین بار توسط L.H.Strous برای مطالعه جابه‌جایی های افقی ساختارهای سطح خورشید و تفکیک این ساختارها از زمینه اطراف به کار برده شد. دکتر حامدی وفا در طرح پژوهشی خود با ترکیب این دو روش به روشی جدید برای مطالعه ساختارهای ریز سطح خورشید دست یافته بود.

دکتر شیخ مومنی از دانشگاه تربیت معلم سخنران بعدی بود که مقاله خود را در رابطه با عمق اپتیکی در کوتوله های سفید با توجه به فرآیند سرد شدن و نمودارهای این اجرام ارائه داد.

پس از صرف ناهار جلسه سوم با ارائه مقاله ای درباره ناهمسانگردی های پرتوهای کیهانی و اثر میدان مغناطیسی زمین بر این ناهمسانگردی ها توسط دکتر خاکیان از دانشگاه شریف شروع شد. سخنران بعدی دکتر بیگدلی از دانشگاه شیراز بود که به سخنرانی در رابطه با ستاره های عجیب Strange stars پرداخت. ستاره های عجیب ستاره هایی هستند می توانند هسته ای از کوارک و پوسته ای از نوترون داشته باشند(ستاره های کوارک و نوترون) یا کاملا از کوارک تشکیل شده باشند(ستاره های کوارکی). کوارکها دسته ای از ذرات بنیادی هستند که در ۶ نوع تقسیم بندی می‌شوند.

مشاهده و حل منحنی سرعت شعاعی ستاره های دوتایی V۱۴۲۵cyg موضوع مقاله ای بود که دکتر جعفری از دانشگاه مشهد به ارائه آن پرداخت.این بخش با اعلام ۴۰ دقیقه استراحت و پذیرایی از طرف دکتر عجب شیری زاده مدیر جلسه پایان یافت.

جلسه بعد با ۱۰ دقیقه تاخیر و با مقاله دکتر توابی از دانشگاه تبریز درباره بررسی و آنالیز ساختارهای خورشیدی به روش ویولت (Wavlet analysis of macro-specul ) آغاز شد. دکتر توابی در این پژوهش با استفاده از داده ها و تصاویر تلسکوپ خورشیدی Trace به بررسی ساختارهای کروموسفری سطح خورشید و امواج مغناطیسی حاصل از این ساختارها پرداخته بود. نتایج این پژوهش در قالب دو تصویر و د. نمودار نمایش داده شد که مورد توجه قرار گرفت.

این بخش با سخنرانی دکتر نفیسی از دانشگاه بیرجند در رابطه با تحلیل مقدماتی منحنی نوری ۱۳ منظومه دوتایی از پروژه EROS پیگیری شد. ستاره‌های دوتایی گرفتی را می‌توان به ۲دو دسته دارای گرفت کلی و دارای گرفت جزئی تقسیم بندی کرد. دکتر نفیسی در این مقاله به بررسی و محاسبه شعاع , دما و سایر خصوصیات دوتایی‌های دارای گرفت جزئی پرداخت.

سخنرانی دکتر نژاد اصغر همکار دکتر قنبری از دانشگاه علوم پایه دامغان پایان بخش این جلسه بود. موضوع طرح پژوهشی او بررسی ناپایداری گرمایی بر اثر گرمایش پخش شدگی در ابرهای مولکولی بود. ابرهای مولکولی که جو متلاطمی دارند, محل تولد بسیاری از ستارگان اند. پس بررسی دقیق این ابرها می‌تواند اطلاعات مفیدی را درباره چگونگی تولد یک ستاره در اختیار ما قرار دهد. عبور یونها از داخل ذرات خنثی باعث گرم شدن منظومه می‌شود به این پدیده گرمایش پخش شدگی می گوییم. با توجه به منحنی ها اگر ابر در دره قرار بگیرد یک حالت پایدار خواهیم داشت اما در صورت قرار گرفتن ابر در قله ناپایداری در دما به وجود می آید. دکتر نژاد اصغر در این طرح با استفاده از ناپایداری دمایی عللی برای کپه شدن ماده در ابرهای مولکولی بیان کرد.

پس از استراحتی کوتاه مدت , آخرین جلسه روز چهارشنبه با ارائه مقاله ای توسط دکترعباسی از دانشگاه دامغان درباره تحولات دینامیکی در ستاره های چرخان AP شروع شد. این ستاره ها فرم نوسانات ناموزون و میدان مغناطیسی بسیار قوی ( ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ برابر میدان مغناطیسی خورشید) دارند. با استفاده از لرزه نگاری می توان به ساختار درونی و عامل ایجاد نوسانات در این ستاره ها پی برد که این امر باعث به وجود آمدن شاخه جدیدی از علم به نام لرزه نگاری نجومی Astrosesmology شده است.

برنامه های روز دوم مانند روز قبل با تغییراتی همراه شد. اولین تغییر در جابه‌جایی سخنرانی ها به دلیل عدم حضور بعضی از سخنرانان صورت گرفت. دومین تغییرهم لغو برنامه گردشگری در قزوین به علت سرمای هوا بود.

نخستین سخنران روز پنجشنبه خانم دکتر داوودی از دانشگاه باهنر کرمان بود که به ارائه مقاله ای در زمینه مطالعه ابر خوشه گیسو، یکی از منابع طیف پروتونهای بسیار پر انرژی، پرداخت.خانم داوودی در این طرح با استفاده از داده های مربوط به طیف گامای به دست آمده از ابر خوشه گیسو و مدلهای موجود شار مغناطیسی این ابر خوشه را محاسبه کرده بود.اگر طیف گاما در جایی وجود داشته باشد می‌توان انتظار داشت که طیف پروتونی وجود داشته که آن را ایجاد کرده است.

بررسی ساختاردینامیکی شار مغناطیده نسبیتی قرص‌های دوار در اطراف ستارگان پرجرم و سیاهچاله ها موضوع تحقیق خانم شیخ بهایی از دانشگاه فردوسی مشهد بود. قرص‌های دوار یا برافزایشی که از منابع پر انرژی عالم هستند در اطراف ستارگان دوتایی جوان,هسته های کهکشانی و کهکشانهای مارپیچی شکل می‌گیرند.

سخنران سوم این جلسه خانم شیدایی از دانشگاه شریف بود که مقاله ای درباره آشکارسازی بهمن های گسترده هوایی ارائه داد.بعد از این مقاله نوبت به آخرین زمان استراحت رسید و پژوهشگران مشتاق به پرسش و پاسخ درباره مقالات ارائه شده پرداختند.

بخش انتهایی روز پنجشنبه با سخنرانی های آقای محمدی از دانشگاه مازندران با موضوع " ناپایداری گرمایی در ابرهای مولکولی " و خانم نورایی از دانشگاه بیرجند با عنوان "همگرایی گرانشی عدسی های چندگانه " شروع و با مقاله آقای شاه مرادی درباره بررسی تعداد ذرات ثانویه بهمن های هوایی پایان یافت.

این گردهمایی با برنامه جانبی جلسه هیئت مدیره انجمن نجوم ایران با حضور دکتر ثبوتی که در آخرین دقایق به جمع پژوهشگران پیوستند به اتمام رسید.